Jun 10, 2011

Харах дуртай



“Би чамайг хүлээж байна”, тэр мэдээгүй, сонсоогүй, би хэлээгүй, чадаагүй. Шалтаг маш энгийн, би зүгээр л чамайг харах дуртай. Цааш даварч боддог л доо, гэхдээ чаддаггүй, бас л. “Нэг американо, сүүтэй шүү”. Энэ ердөө л халхавч. Би кофенд тийм ч дуртай байгаагүй, одоо бол кофе, чи хоёр нэг л гоё.
Американо, хатуу байсан учраас хоёр сүү, tequila gold (үнэндээ анх удаа), зургадугаар сарын “Гоодаль”-ийн феминизмийн тухай нийтлэл. Эмэгтэйчүүд энэ нийгэм дэх байр сууриа илүү их байлгах тухай улигт тэмцлийн жишээ, хажууд нь Өлзийтөгсийн айлдсан “Эрч чөлөөтэй байхын урлаг буюу шинэ ном” гэнэ. Би өөрийнхөө эрх чөлөөг урьтал болгож, Валочкагийн эрх чөлөөнд халдаж, хулгайлсан ном (мэдээж эргэн төлөгдөх нөхцөлтэйгээр). Муу чихэвч минь цаа хэвтэж байна. Тэр “Ravel”, “She”, “My love эгшиглүүлдэг. Ингэхэд миний эргэн тойронд яасан олон эмэгтэй байна вэ? яасан олон. Хажуугийн ширээнд бас л нэг эмэгтэй, бас хүүхэн шиг залуу, “хоёр эмэгтэй” гэе. Гэхдээ энд суухын шалтгаан энэ хоёр “бүсгүй” байсангүй ээ. “Би чамайг хүлээж байна”, бас чамайг харах л дуртай. “хазчихвал” таашаалгүй, харах л...
Тэр хоёр далан дээрээ далавч мэт шивээстэй. Илүү ихийг мэдээлбэл та харчихна, “өө энэ үү” л гэнэ. Тийм ээ, ердөө л тэр. Гайхалтай нь, энэ “үүр”-нд орж ирэх тоолонд чи байж байна шүү. Намайг хүлээдэг эсэхийг нь мэдэхгүй ээ, над шиг мэдэрдэгийг нь ч таах юм алга. Лав л суужийнэ, ихэвчлэн ганцаараа шүү, ганцаараа... Хамт суух зориг надад байхгүй ээ, нуугаад яахав. Хэрэв суучихвал тэр минийх болно, харах дуртай эмэгтэй биш миний өмчид хувирна. Харин би харах л дуртай. Өмчилчихвөл би уйдна, харахаас дургүй хүрнэ, яагаад гэвэл би чамайг харах л дуртай. “Гал байна уу...” анхны харилцан яриа. Өө би яриагүй юм байна, шууд л галаа өгөөд яг тэнэг хүн шиг, сэтгүүл рүүгээ ширтсэн, үнэндээ ямар гарчигтай нийтлэл байсныг ч санахгүй байна. Ямартаа ч чи баяртай ч гэхгүй явчихсан байсан. Тэр ярьдаг юм байна лээ. “Энд суучих уу, ганц л залгууртай юм байна...”, хоёр дахь нь. Харин энэ удаа би ярьсан шүү. Жинхэнэ харилцан яриа. Тэр маркетингийн чиглэлээр сурдаг, хувийн бизнестэй, нөхөртэй, гэхдээ хүүхэдгүй. Бас “Mild seven”-ий байнгын хэрэглэгч, гэхдээ миний “Boro”-ны дуслыг уухаас татгалзаагүй. Уучлаарай, бас л удаан ярьж чадаагүй. Яагаад гэвэл би тэрнийг харах л дуртай. Гэхдээ нэг гэм нь, хүсэлтэйгээ нүүр тулчихаар харж чаддаггүй юм билээ. Бидний зай хэтэрхий ойртсон учраас... Тэгээд л тэр. Учир нь би чамайг харах л дуртай!

Ретро зун


Охидын хувцас нимгэрсэн зун би тайван байж чаддаггүй. Хуял тачаал гээчээс огт өөрөөр хөглөгдсөн энэ мэдрэмжээ цүнхлээд, алхаад л, алхаад л баймаар. Өвлийн жаварт хайруулан, харанхуй гудамжаар чихээ даран алхлахдаа зуны өдрүүдийн тухай байж болох хамгийн арвин тунгаар боддогсон. Тэгэхэд л би зуныг хамгаас илүү мэдэрч дээ. Ай, зун ирчихэж. Хүүхдүүд шаагилдаад л, тэд үргэлж л баярын парад эгшиглүүлж явна, яасан ч дуусдаггүй эрч хүч вэ дээ. Яг тэр өдөр, яг тэр газар сүүдрэвч дор суугаад, мөстэй аяганд хацраа хайрч өвлийн тухай бодох... Зун л би өвлийг эд, эс бүхнээрээ мэдрэх юм... Ай, зун...

Харахуй
Гюстав Кайботт- “Парисын гудамж дахь бороотой өдөр”
Гюставын гараар амилсан хэчнээн ч зураг байдаг юм бүү мэд, гэвч тэр дундаас өнөө цагийг туулж, өндөлзсөн нь “Парисын гудамж дахь бороотой өдөр”. 1877 оны зун тосон будгаар амилсан энэхүү бүтээл өдгөө Чикагогийн урлагийн музейд бий. Парисын гурвалжин байшин дундуур шүхэрнүүд гүйлдэнэ. Тэр дор, хайр сэтгэл, албан яриа, аядуухан бодолдоо хөтлөгдөн алхаа хэн нэгэн бий. Жигдхэн өрсөн чулуун зам усанд норж, тэнд нүүрээ ч харж болохуйц харагдана. Тод өнгө ер байхгүй, гунигт саарал өнгө ноёлжээ. Гэвч борооны дуслыг өнгө гүйцэх юм хаа билээ дээ. Бороонд норсон бүхэн сайхан харагдана. Гюстав ч мөн гайхалтай дүрсэлжээ.
Сонсохуй
Вивалди – “Зун”
Итали орон, зун, Вивалди... хамгийн төгс зохицол. Тэнд усан дээрх Венец бий, нойтон зун. Дээрээс бороо орно, шүхэртэй зун, дор ч бас ус би гэж бодохоор. Италиас төрсөн хамгийн чухаг хөгжмийн зохиолч Антонио Вивалди хүн төрөлхтөнд нэг сайхан зуныг бэлгэлчихээд явсан нь цаг хугацааны эргүүлэг дунд торж үлдээд, өнөө хэр эгшиглэж байна. Дөрвөл улирлын өгүүлэмжтэй 1725 хэсэг бүхий 12 концертийн бичлэг 1981 онд баримтат кино болж худалдаанд гарахад хамгийн гүйлгээтэй нь “Зун” сонат байв. Худалдаанд анх гаргасан хугацаа нь зуны тэнэмэл өдөртэй давхацсан хэдий ч бүтэн гурван жил хит болсон тэрхүү бичлэгийн хит нь “Зун” сонат байсан юм. Түүний төсөөлөлд амилсан мэдрэмж зуны уярам, хайлам, гэрэл гэгээ бялхсан өдрүүдийг бус нэг л өөр, амьсгал давчдуулсан халуун салхины эрчимтэй илүү төстэй. Гэхдээ тэнд уянга бий, зуны уянга.

Уншихуй
Зуны шөнө.
Сарны туяаг дамжин цуурайтсаар
Хөлийн нь чимээ замхарна.

Башё Мацуо

Сүүдэр үнэд орох цагаар
Сүүлчийн цасны тухай бодоход
Сэрүү татна
У.Бямбаням

Мэдрэхүй
Марк Вебб- “Зуны 500 өдөр”
Скотт Неустадтерын зохиолоор амилж, Марк Веббийн найруулгаар дэлгэцийн бүтээл болсон “Зуны 500 өдөр” box office-т төдийлэн амжилт олоогүй. Гэлээ ч урт настай энэхүү бүтээлд дурлагчид өнөө хэр интернэт ухаж, видео дэлгүүрийн хогийн савнаас “Аватор”, “Хүн Аалз”-ыг биш “Зуны 500 өдөр”-ийг олоод баярлана. Том Хэнсоны даруухан амьдрал бидний тэнэг гэх бүлэгт хамруулдаг бүхнийг хийхээс буцахгүй Саммер Финнтэй учирснаар хоёр тэнэг болж үржинэ. За үгүй ч байж болох. Үүний баримт болох нэг хэсэг бий. Финн, Том хоёр хотын гудамжин дахь амралтын талбайд сууцгаана. Финн гэнэтхэн “Penis” хэмээн орилход Томын царайг харсан ч болоосой. Гэвч Томын болиоч гэх царайг гурвантаа харна, удалгүй Том ч өөрөө “Penis хэмээн хашхирч гарна. “Одоо хоёулаа больё, хүмүүс гайхаж байна (инээлдэв)”. Камер ер бишийн аажуухнаар тэднээс холдож, цэцэрлэгт амарч байгаа бүхнийг харуулж...Penis (хоёул зэрэг, хамгийн чангаар хашхирна). Цочсон шувууд нисэн өнгөрнө. 95 минутын турш таныг ер уйдаахгүй энэ бүтээл Оскар, Каннаас бусад бүхий л нэр хүндтэй кино наадмуудад оролцож, инээдмийн төрлийн бүхий л шагналыг хамсан юм. Та уйдахгүй ээ, амлаж байна. 500 өдөр юу эс болох вэ дээ.


Дурсахуй
Наяад оны ретро зун
1980-аад он зөвхөн хувцас загварын хувьд ч биш, урлагийн ертөнцийн томоохон тэсрэлтийн үе байв. Энэ үеийн хамгийн содон төлөөлөгч Мадонна ретро зуны өнгө төрх болж байлаа. Халуун цуст итали угсаатай энэ эмэгтэйд, эрх чөлөөг амаараа тунхаглах хангалтгүй санагдаж, нэг бол нүв нүцгэн, эс бөгөөс есөн жорын хувцас биедээ углаж, хүмүүсийг гайхашруулна. Бариу жинс, өнгө өнгийн иртүүз, буржгар шар үсэн дэх элдэв янзын боолт сэлт, яв ягаан эсвэл ув улаан уруул. Энэ гээд тодорхойлчихож болохгүй байгаа нь л ретро 80, Мадонна хоёрыг гол имиж байв.

Jun 8, 2011

Мөнхийн зогсоол 21



Амьдралыг цаг хугацааны эцэс төгсгөлгүй аяллын зүгээр л нэг дамжин өнгөрөх өртөө маягаар төсөөлдөг хүмүүс цөөнгүй. Энэ амьдралд хэтэрхий их татагдсандаа явчихаж чадахгүй, гэлээ ч буцах л болдог хатуу жамтай эвлэрч зүрхлэхгүйдээ энд эргээд ирнэ гэж итгэж байгаа нь тэр байх. Зогсоол л бол зогсоол, гэлээ ч хаана зогссон байлаа таныг дурсах үй олон шалтгийг, үгүй ядаж энд ийм хүн ирээд явсан юм шүү гэх дурсамж үлдээгээд одох нь аялаж яваагийн гол утга учир биш гэж үү. Дэлхийг донсолгосон түүхэн үйл явдал бүтээлцэхдээ гол бус хэнд ч мэдэгдэхгүй, магадгүй бүтээгчээсээ ч нууцгай ялалт байгуулчихаад дараачийн аяллын тийз захиалбал амттайсан.
21 нас гэдэг ялалтын туг дэрвүүлэхэд хэтэрхий балчир, хүүхэд насны төсөөллөө гээж, амьдралын хатуу үнэнтэй халз тулгарах хамгийн шийдвэрлэх үе аж. Буддын шашины Тхеравада дэг сургуулийг дагагсад Shinbyu хэмээх хамгийн чухал ёслолдоо зөвхөн 21 нас хүрэгсдийг оролцуулдаг бол, Күнзийн сурталд нас биед хүрснийг тунхаглах Гуань Лу (эрчүүд оролцдог), Жи Ли (эмэгтэйчүүд оролцдог) ёслол зөвхөн 21 настнуудад хамаатай байв. Австрали, Шинэ Зеланд, Их Британи, Ирланд, Украйнд залуу насаа угтах 21 насны баяр тэмдэглэж, Өмнөд Африкт 21 насны төрсөн өдрөө насан хүрсэний бэлгэдэл болгож, гэр бүлийн баяр зохион байгуулдаг уламжлал бий. Гэвч бүх юм дээрх шиг амттай байсангүй, 21 насны зогсоолд ирээд амьдралдаа цэг тавьсан цөөнгүй алдартан бий. Шотландын гүн, I Мэри хатны хоёр дахь нөхөр, VI Жэймс хааны эцэг Дарнли 21 насандаа хөлсний алуурчдын гарт эмгэнэлтэйгээр үрэгдэж, XIX зууны хүчирхэг гүрэн Францыг ердөө 15-хан хоног удирдсан II Наполеон, АНУ-ын иргэний эрхийн гарамгай гурван зүтгэлтний нэг Жэймс Эрл Чэйни нар энэ л насандаа амьдралдаа цэг тавьж байв.
Наполеон II (1811-1832)
Түүхэнд Франз нэрээр үлдсэн I Наполеоны хүү дөрвөн настайдаа буюу 1815 оны зургадугаар сарын 22-нд Францын хаан ширээг залгамжлах үүрэг хүлээн авсан хэдий ч түүний ноёрхол ердөө 15 хоног үргэлжилсэн юм. Үхэн үхтлээ хунтайж хэргэмтэй явсан энэ эрхэм Франц орныг удирдах бэлтгэлд богинохон амьдралаа зориулсан. Хаан ширээ залгамжилж, төр удирдах ёсны бүхий л дадал ухааныг төгс эзэмшсэн хэмээн магтагдаж байсан II Наполеон бие муутай хүүхэд байв. Амьдралынхаа сүүлийн мөчүүдийг Австрид өнгөрүүлсэн тэрбээр 1832 оны долдугаар сарын 22-нд 21 настайдаа сүрьеэ өвчнөөр таалал төгсчээ. Тэрбээр Жозефин хэмээх эмэгтэйд хайртай байсан үрийн зулай үнэрлэх хугацааг хүлээж чадалгүй хорвоогоос явжээ. Түүнийг хаан ширээг хожим III Наполеон хэмээгдсэн авга ах нь өвлөж, Францын эзэнт гүрэн нуран унахад хөтөлсөн гэдэг.
Жаред Натан (1985-2006)
Жеффри Натан эмчийн цор ганц хүү Жаред Натан 1990-ээд онд Холливудын нүүр царай болж байв. Дунд сургуулийн театрын дугуйлангийн идэвхтэн байсан тэрбээр 1999 онд PBS телевизийн “Zoom цувралд кинонд тоглож, америкийн өсвөр насныхны үлгэр дуурайл болсон юм. Тэрбээр уг киноны ердөө нэг цувралд тоглосон хэдий ч ирээдүйтэй жүжигчин гэдгээ нотолж, олон найруулагчаас киноны урилга гардсан. Уолнат Хиллийн ахлах сургуулийг төгсөж, Жульяардын их сургуулийн жүжигчний ангид элсэн ороод удаагүй байсан Жаред Натан автын ослоор өөд болов. Тэрбээр өөрийнх нь амар амгалангаа олдог гэх Нью Хэмпширийн ой руу явж байхдаа буюу 21 насандаа хорвоогоос хальжээ.
Мэттью Гарбер (1956- 1977)
Диснейн оддын нэг, “Мэри Поппинийнхон” киноны жүжигчин Мэттью Гарбер дэлхийд нэрээ гаргасан анхны англи жүжигчний нэг байв. Уг кино 1964 оны Оскарын наадмаас таван шагнал хүртэж, дуулиан тарьж байсан юм. Долоон настайгаасаа Диснейд ажиллаж, олон кинонд тоглож, дуу оруулсан тэрбээр Соут Паулын ахлах сургуульд суралцаж, Хайгейтийн ахлах сургуульд элсжээ. 1967 онд тоглосон “Gnome- Mobile кинонд англид шуугиан тарьж, бүгд л 12 настай Гарберийг шагшицгааж байв. Гэвч кино урлагаас хэсэг хөндийрч, эрдмийн мөр хөөсөн Мэттью Гарбер 1977 оны зургадугаар сарын 13-нд нойр булчирхайн үрэвслээр нас баржээ. Тэр 1976 онд Энэтхэгт аялах үеэрээ нойр булчирхайн вирус тээсэн аж. Мэттью Гарбер амьдралынхаа сүүлийн өдрүүдийг Лондоны эмнэлэгт өнгөрүүлсэн бөгөөд 2004 онд түүнийг Диснейн домог хэмээн нэрлэсэн байдаг.
Люк Бурдон (1987-2008)
Хоккейн спортын залуу од Люк Бурдон 2005 онд буюу 18 настайдаа драфтын нэгээр шалгарч, “Ванкувер Кэнакс” багт орж, 2006-2008 онд Америкийн Үндэсний хоккейн лигийн Манитоба Муз багт тоглож байв. Солгой гарын хүчтэй довтолгооноор алдартай энэ эрхэм 20 хүртэлх насны хоккейчдийн дэлхийн аваргын алт, мөнгөн медалиар энгэрээ чимжээ. Өсвөрийн хоккейчдийн дэлхийн аваргын үеэр Канад Норвегийг 4:0-ийн харьцаатай хожсон нь Люкийн дөрвөн гоолын ач байв. “Ванкувер Кэнакс” багт байхдаа зургаан тоглолтод зургаан оноо авч шуугиулж байсан тэрбээр 2008 оны тавдугаар сарын 29-нд мотоциклоор 50 км/ цагийн хурдтай давхиж яваад осолдож, нас баржээ.
Стюарт Сатклифф (1940-1962)
Домогт “Битлз”-ийн тав дахь гишүүн гэгддэг Стюарт Сатклифф тус хамтлагийн анх байгуулагдахад хамт байсан бөгөөд, анхны басс гитарчин байв. Тэрбээр хамтлагтаа Жон Ленноны хамт “Битлз” хэмээх нэр өгч, Хамбургт анх мандаж байхад нь дуу зохиолцож байсан бөгөөд Астрид хэмээх гэрэл зурагчин эмэгтэйтэй амьдралаа холбожээ. Тэрбээр хамтлагынхаа хажуугаар австракт зураг зурдаг байсан бөгөөд бие даасан үзэсгэлэн гаргаж байсан удаатай. Хожим түүний “Хамбург дугаар-2” зургийг Ливерпулын музейд урлагийн үнэт өвд багтаан хадгалсан байна. Стюарт нурууны өвчтэй байсан бөгөөд 1962 оны дөрөвдүгээр сард өвчин нь хүндэрч, эмнэлэгийн тусламж дуудсан нь түргэний машин ирэхээс нэг цагийн өмнө хорвоогоос хальсан билээ.
Жэймс Эрл Чэйни (1943-1964)
Америкийн иргэний эрхийн гарамгай зүтгэлтэн, африк гаралтай Жэймс Эрл Чэйни “Эрх чөлөөний зун” хөдөлгөөнийг зохион байгуулсан Ку Клу Клан холбооны гишүүн байв. Уг хөдөлгөөний тэргүүлэгч 10 гишүүн тухайн үедээ ял шийтгүүлсэн ч Жэймс, Эндрью, Майкл нар хожим цагаатгагдсан юм. Түүний уриа тунхаг болгож байсан иргэний эрхийн тухай үзэл өөрийнх нь үхлийн хүчээр, хожим биеллээ олсон ч гэлээ ажилчдын бослогын үеэр амь үрэгдсэн олон залуугийн ар гэрийнхэн түүнийг одоо ч үзэн яддаг юм. Түүний үхлийн шалтгаан өнөөг хүртэл нууцлаг байдаг бөгөөд 1964 оны зургадугаар сарын 21 буюу түүний нас барсан өдрийг иргэний эрхийн өдөр хэмээн хар арьст америкчууд нууцхан тэмдэглэдэг аж. Хожим Нью-Йоркийн Риверсайдад иргэний эрх чөлөөний талбай байгуулж, Жэймс, Эндрью, Майкл нарыг хөшөөнд мөнхөлж, хүндэтгэл үзүүлжээ.
Натан Хэйл (1755-1776)
Америкийн тусгаар тогтнолын дайны гарамгай зүтгэлтэн, америкчуудын баатар Натан Хэйл явган цэрэг байсан бөгөөд уг дайны үеэр гарамгай үйлс байгуулсных нь төлөө Нью-Йоркт түүний хөшөөг барьсан. Тэрбээр 1776 онд англичуудад баригдаж, дүүжлүүлсэн хэдий ч түүний үхэл олон мянган цэргүүдийг Англичуудын эсрэг босож, тусгаар тогтнолоо олж авах урам зоригоор тэтгэсэн гэдэг. Тэрбээр Америкийн тусгаар тогтнолын дайны үеийн хамгийн залуу тагнуулчдын нэг байжээ. Жорж Вашингтоны хамгийн итгэлт цэрэг байсан Натан Хэйл тагнуулын ажиллагаанд бүтэлгүйтсэн ч гэлээ англи цэргүүдийн нуувч, довтолгооны нууц зэргийг бусдадаа мэдээлж амжсан байна. Түүний “Надад ганцхан амь бий ч гэлээ үүнийгээ эх орныхоо төлөө золиход харамсах зүйл байсангүй” гэх үг олон америкчуудын сэтгэл зүрхэнд хүрч, эх оронч үзлийн тунхаг болсон юм.